Je platenspeler zelf afstellen: naalddruk, anti-skating en uitlijning

Een goed afgestelde platenspeler klinkt beter

Kleine instellingen, groot verschil

Een naald volgt een groef die smaller is dan een haar. Om dat perfect te doen, moet je platenspeler goed afgesteld zijn. Een paar tienden van een gram of een paar graden verkeerd, en je hoort vervorming, een scheef stereobeeld of een doffe klank. Bovendien slijten je naald en je platen dan sneller.

Op deze pagina lees je stap voor stap hoe je je platenspeler zelf afstelt, en wat elke instelling doet voor het geluid.

De instellingen in één oogopslag

InstellingWat doe je?Wat hoor je als het goed is?Hulpmiddel
WaterpasDe platenspeler perfect horizontaal zettenStabiele weergave, gelijke druk op beide kanalenWaterpas
NaalddrukDe kracht waarmee de naald op de plaat druktZuiver, vol geluid zonder vervormingNaalddrukweger
Anti-skatingDe kracht die de arm naar het midden trekt compenserenLinks en rechts in balansInstelknop of gewichtje op de arm
UitlijningHet element in de juiste hoek zettenMinder vervorming aan het einde van de plaatUitlijnmal (protractor)
ArmhoogteDe arm parallel met de plaat zettenJuiste balans tussen hoog en laagTussenringen of hoogteregeling
Toerental33 of 45 toeren precies juistStabiele toonhoogte, geen jengelenStroboscoopschijf of app

Schema: naalddruk, anti-skating en uitlijning van een platenspeler

Stap 1 en 2: waterpas en naalddruk

Waterpas: zet je platenspeler op een stevig, trillingsvrij meubel en controleer met een waterpas op het plateau of hij perfect horizontaal staat. Veel platenspelers hebben verstelbare voetjes.

Naalddruk: zet eerst de anti-skating op nul. Draai het tegengewicht achteraan de arm tot de arm vrij zweeft, horizontaal. Zet de schaalring op het tegengewicht op nul, zonder het gewicht zelf te verdraaien. Draai daarna het gewicht naar voren tot de druk die de fabrikant van je element opgeeft, bijvoorbeeld 1,8 gram bij een Ortofon 2M Red. Een digitale naalddrukweger is nog nauwkeuriger.

Wat doet dat met het geluid?

  • Te licht: de naald springt in de groef bij luide passages. Je hoort vervorming, vooral bij stemmen en blazers, en de groef raakt beschadigd.
  • Te zwaar: het geluid wordt dof en traag, en naald en plaat slijten sneller.
  • Juist: de naald volgt de groef perfect. Het geluid is open, gedetailleerd en vol.

Stap 3: anti-skating

Tijdens het spelen trekt de draaiende plaat de arm een beetje naar het midden. Dat heet skating. De naald drukt dan harder tegen de binnenste groefwand dan tegen de buitenste. De anti-skating compenseert die kracht.

Een goed vertrekpunt: stel de anti-skating in op dezelfde waarde als je naalddruk. Bij sommige armen gebeurt dat met een draaiknop, bij andere met een klein gewichtje aan een draadje.

Wat doet dat met het geluid? Met de juiste anti-skating drukt de naald even hard op beide groefwanden. Links en rechts klinken in balans, de zanger staat in het midden, en vervorming in één kanaal verdwijnt.

Stap 4: het element uitlijnen

Een toonarm draait rond een punt, terwijl de groef in een rechte lijn naar het midden loopt. Daardoor staat de naald niet overal perfect in de groef. Met een uitlijnmal zet je het element zo dat de fout zo klein mogelijk is.

Leg de mal op het plateau, zet de naald op het eerste nulpunt en draai het element tot het parallel staat met de lijnen. Controleer daarna het tweede nulpunt. Pas aan door het element iets naar voren of naar achteren te schuiven en opnieuw te draaien.

Wat doet dat met het geluid? Een goed uitgelijnd element geeft minder vervorming over de hele plaat, vooral bij de laatste nummers van een plaatkant, waar de groef het kleinst is.

Stap 5 en 6: armhoogte en toerental

Armhoogte: met de naald op de plaat hoort de arm ongeveer parallel te staan met de plaat. Gebruik je een dikkere mat of een ander element, dan kan het nodig zijn de arm iets hoger te zetten met een tussenring of een hoogteregeling.

Toerental: controleer met een stroboscoopschijf of een app of je platenspeler precies 33⅓ of 45 toeren draait. Bij platenspelers met een riem kan een oude, uitgerokken riem het toerental laten zakken.

Wat doet dat met het geluid?

  • Armhoogte: een arm die achteraan te hoog staat, laat het geluid helderder en dunner klinken. Te laag maakt het geluid doffer en voller.
  • Toerental: een juist en stabiel toerental geeft een vaste toonhoogte. Pianomuziek klinkt niet meer zwevend of jengelend.

Liever niet zelf? Wij doen het graag voor je

Veel platenspelers worden geleverd met een vooraf gemonteerd element, en zijn bij aankomst al grotendeels afgesteld. Kies je voor een nieuw element of klinkt je platenspeler niet zoals het hoort, dan stellen we hem graag voor je af.

Met de juiste meetinstrumenten zetten we naalddruk, anti-skating, uitlijning en armhoogte precies goed. Zo haal je het maximum uit je platenspeler en je element.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet ik mijn platenspeler afstellen?
Na de eerste installatie zelden. Controleer de naalddruk wel als je de platenspeler verplaatst, een ander element monteert of als het geluid verandert.

Heb ik een digitale naalddrukweger nodig?
Het is niet verplicht, maar wel aan te raden. De schaal op het tegengewicht is een goede indicatie, een weger is nauwkeuriger.

Welke naalddruk moet ik kiezen?
Die van de fabrikant van je element. Zit je tussen een minimum en maximum, begin dan in het midden of iets daarboven.

Mijn platenspeler heeft geen anti-skating. Is dat erg?
Sommige eenvoudige platenspelers hebben die niet of hebben ze vast ingesteld. Bij een goed afgestelde naalddruk klinkt zo’n platenspeler nog altijd prima.

Lees ook: MM of MC-element, Wanneer is je naald versleten? en Vinylplaten schoonmaken en bewaren