CD of SACD: wat is het verschil?

Cd of SACD: meer muziek op één schijfje

Dezelfde schijf, een ander formaat

Een SACD (Super Audio CD) ziet eruit als een gewone cd, maar de muziek staat er op een heel andere manier op. Waar een cd werkt met 16 bit en 44.100 metingen per seconde, gebruikt een SACD DSD: een stroom van ruim 2,8 miljoen enen en nullen per seconde, per kanaal. Daardoor past er veel meer muzikale informatie op de schijf.

Op deze pagina lees je wat het verschil is tussen cd en SACD, wat dat verschil doet voor het geluid, en waarom een goed opgenomen SACD dichter bij de originele opname komt dan een cd.

Cd en SACD in één oogopslag

Kenmerk Cd SACD
Introductie 1982 1999
Opslagformaat PCM DSD (Direct Stream Digital)
Resolutie 16 bit, 44,1 kHz 1 bit, 2,8224 MHz (64 x 44,1 kHz)
Hoeveelheid data (stereo) 1,4 Mbit per seconde 5,6 Mbit per seconde
Frequentiebereik tot ca. 20 kHz tot ca. 100 kHz
Dynamisch bereik ca. 96 dB ca. 120 dB in het hoorbare gebied
Capaciteit ca. 700 MB 4,7 GB per laag
Meerkanaals Nee, stereo Ja, tot 6 kanalen (5.1) mogelijk
Afspelen Elke cd-speler SACD-speler nodig (hybride schijven spelen ook op een cd-speler)
Typisch voor Alle muziekgenres Audiofiele uitgaven, klassiek en jazz

Hoe staat muziek op een cd? (PCM)

Een cd gebruikt PCM (Pulse Code Modulation). De muziek wordt 44.100 keer per seconde gemeten, en elke meting krijgt een waarde van 16 bit: één van 65.536 mogelijke niveaus. Dat was in 1982 een slimme keuze: genoeg voor het hoorbare bereik en net klein genoeg om 74 minuten muziek op een schijfje te krijgen.

Wat doet dat met het geluid?

  • Een steil filter vlak boven het hoorbare: om vervorming te vermijden moet alles boven 22 kHz heel abrupt worden weggefilterd. Zo’n steil filter kan de hoogste tonen beïnvloeden. Bij eenvoudige spelers klinkt het hoog daardoor soms wat hard of vlak.
  • 96 dB dynamiek: ruim voldoende voor de meeste muziek, maar heel zachte details, zoals het uitsterven van een pianonoot of de galm van een zaal, zitten dicht bij de onderste grens.
  • Afgeronde stappen: elke meting wordt afgerond naar het dichtstbijzijnde niveau. Hoe zachter en fijner de muziek, hoe meer die afronding meetelt.

Hoe werkt een SACD? (DSD)

Een SACD werkt met DSD (Direct Stream Digital). In plaats van 44.100 grote metingen per seconde maakt DSD 2.822.400 heel kleine stapjes per seconde. Elke stap zegt enkel: gaat het signaal omhoog of omlaag? De dichtheid van die enen en nullen volgt de muziekgolf, een beetje zoals een fijne pentekening die uit duizenden puntjes bestaat.

Omdat er zoveel meer informatie op moet, gebruikt een SACD kleinere putjes en een laser met een kortere golflengte, net zoals een dvd. Veel SACD’s zijn hybride: ze hebben een extra cd-laag, zodat dezelfde schijf ook in een gewone cd-speler of in de auto speelt. Een SACD-speler leest de laag met hoge resolutie.

Wat doet dat met het geluid?

  • Geen steil filter in het hoorbare gebied: het frequentiebereik loopt door tot ongeveer 100 kHz. Het filter kan veel zachter werken, ver boven wat je hoort. Het hoog klinkt daardoor zachter, luchtiger en natuurlijker.
  • Meer dynamiek: met zo’n 120 dB dynamisch bereik in het hoorbare gebied komen de zachtste details boven een stillere achtergrond uit. Je hoort de ruimte, de adem van een zanger en de nagalm van een concertzaal.

Waarom klinkt een SACD beter?

Een goed opgenomen SACD klinkt merkbaar opener en natuurlijker dan dezelfde muziek op cd. Daar zijn drie redenen voor.

  • Meer informatie: een SACD bevat per seconde vier keer zoveel data als een cd. Fijne details, zoals de aanslag van een gitaarsnaar of de textuur van een strijkstok, blijven beter bewaard.
  • Dichter bij analoog: een DSD-signaal lijkt in zijn werking sterk op een analoog signaal. Veel luisteraars ervaren het geluid daardoor als vloeiender en minder ‘digitaal’, met een warmere klankkleur en minder vermoeidheid bij lang luisteren.
  • Zorgvuldige mastering: SACD’s worden vooral uitgebracht door audiofiele labels en voor klassiek en jazz. Die uitgaven worden meestal met veel zorg en zonder overdreven compressie gemasterd, zodat de dynamiek van de originele opname behouden blijft.

Het resultaat: een breder en dieper stereobeeld, instrumenten die beter van elkaar loskomen en een stillere achtergrond. Op een goede installatie hoor je dat verschil meteen.

Welke SACD-speler kies je?

Om een SACD in hoge resolutie te beluisteren heb je een SACD-speler nodig. Elke SACD-speler speelt ook je gewone cd’s af, zodat je niets verliest.

Denon DCD-1700NE: een toegankelijke stap naar SACD. Denon gebruikt Advanced AL32 Processing Plus om de muziek nauwkeurig om te zetten, en een loopwerk met S.V.H.-constructie voor een zuiver signaal. Speelt cd, SACD en ook je eigen gebrande schijven.

Marantz SACD 30n: SACD-speler, netwerkspeler en USB-DAC in één. Marantz gebruikt geen standaard DAC-chip, maar een eigen discrete schakeling: Marantz Musical Mastering. Alle muziek wordt eerst omgezet naar DSD op 11,2 MHz en daarna in een eigen conversietrap naar analoog. Samen met het eigen SACDM-3L-loopwerk levert dat een vloeiend, muzikaal en ruimtelijk geluid. Via het ingebouwde HEOS stream je ook muziek van onder meer Tidal en Amazon Music, in hoge resolutie en DSD.

McIntosh MCD12000: een referentiespeler die je eigenlijk best ziet als een DAC van topniveau met een SACD-loopwerk. Professionele 8-kanaals DAC’s verwerken zowel je schijven als muziek van andere digitale bronnen.

Veelgestelde vragen

Speelt een SACD af in een gewone cd-speler?
Alleen als het een hybride SACD is. De cd-speler leest dan de cd-laag in gewone cd-kwaliteit. Voor de hoge resolutie heb je een SACD-speler nodig.

Speelt een SACD-speler ook gewone cd’s af?
Ja, elke SACD-speler speelt ook gewone cd’s af.

Kan ik het SACD-signaal digitaal doorsturen naar een externe DAC?
Meestal niet. Om kopiëren te voorkomen wordt het DSD-signaal van een SACD normaal niet via de optische of coaxiale uitgang doorgegeven. Gebruik daarom de analoge uitgangen, zodat de DAC in de speler het werk doet. Daarom is de kwaliteit van die ingebouwde DAC zo belangrijk.

Klinkt elke SACD beter dan een cd?
Het formaat haalt meer uit de opname dan een cd. Hoe goed het klinkt, hangt ook af van de opname zelf: een oude opname wordt niet beter dan de originele mastertape. Bij goede opnames en heruitgaven hoor je het verschil het best.

Wat is het verschil tussen SACD en DSD-bestanden?
Beide gebruiken DSD. Een SACD is een fysieke schijf, een DSD-bestand speel je af via een streamer of DAC die DSD ondersteunt.

Lees ook: Hoe werkt een cd-speler? en Wat is een DAC en waarom heb je er een nodig?